[ 31 ]
بقيه ابواب نشده است . با قبول يا تقويت اين احتمال ، مىتوان گفت كه شرح مختصر و اوّليه مؤلّف در دسترس ديگران قرار گرفته و استنساخ نسخههاى ديگر همين شرح از روى آن شرح مختصر انجام گرفته است . دوم آنكه پس از اتمام شرح ، نسخه اصل آن نزد خود مؤلّف نگهدارى شده و اوّلين كاتبى كه از روى نسخه مؤلّف استنساخ را انجام داده ، به لحاظ تفصيل مطالب كتاب ، برخى از مباحث آن را به گمان خود ، حذف آن خللى در شرح عبارات نهج البلاغه وارد نمىكرده ، حذف نموده و بدين طريق مىخواسته تا امر استنساخ سريعتر انجام پذيرد . سپس همين نسخه در دسترس ديگران قرار گرفته و استنساخ نسخههاى بعدى از روى همين نسخه و بعضا بر همين منوال صورت گرفته است . بديهى است تقويت و ترجيح يكى از دو احتمال ياد شده ، منوط به يافت شدن نسخههاى خطّى ديگر از همين كتاب ، در ابواب بيشترى از آن و به خطّ مؤلّف و در نتيجه فراهم آمدن امكان مطابقت بيشتر مىباشد . نگارنده ، پس از دسترسى به نسخه شماره 5299 كتابخانه دانشگاه تهران ، به خطّ مؤلّف ، و مطابقت بخشهايى از آن با نسخههاى ديگر [ 1 ] ، احتمال اوّل را صحيحتر مىداند . ب در مقايسه و تطبيق ميان نسخههاى دوم و سوم ( نسخه كتابخانه مجلس و نسخه كتابخانه دانشگاه تهران ) كه در ابواب دوم تا آخر كتاب ، نسخه مجلس به عنوان اصل و نسخه دانشگاه به عنوان بدل مورد تصحيح قرار گرفته بود ، مىتوان چنين گفت : در موارد كمى نسخه اصل مطالبى افزونتر از مطالب نسخه بدل از قبيل نقل عبارات كتابهاى عرفانى در برداشته و بنابراين كاملتر از ديگرى است . در ساير موارد ، اختلاف فاحشى ميان آن دو نسخه مشهود نبوده ، بجز موارد اندكى از اشتباه بودن كلمات كه منشأ آن نيز خطاى چشم يا دست كاتب در آن نسخه بوده است .[ 32 ]