نهج البلاغه (1)

کتب نوشته شده پيرامون نهج البلاغه

1 - هذا هو الحق

در اثبات انتساب نهج البلاغه اى که شريف رضى جمع آورى کرده به امير مومنان على(ص) و در دو جلد. تاليف: شيخ «طه ياسين » هنداوى از علماى معاصر مقيم اهواز (1).

2 - ما هو نهج البلاغه(نهج البلاغه چيست؟)

تاليف: علامه فقيد «سيد هبه الدين حسينى شهرستانى ». و در سال 1352ه ق چاپ شده است. مرحوم شهرستانى در اين کتاب تنها به ذکر ماخذ خطبه شقشقيه پرداخته و آن خطبه را از 9 مصدر و ماخذ سابق ومعاصر و لاحق «سيد رضى » ذکر کرده است.

3 - نهج البلاغه چيست؟

ترجمه کتاب «ماهو نهج البلاغه » علامه شهرستانى است با اضافات ديگر.

ترجمه و نگارش: «ضياءالدين بن يوسف شيرازى » فرزند عالم جليل القدر «شيخ يوسف شيرازى » آل صاحب الحدائق مشهور به «ابن يوسف حدائقى » و اين کتاب مکرردر ايران چاپ شده است (2).

4 - نهج البلاغه چيست؟

ترجمه کتاب «ماهو نهج البلاغه » مرحوم شهرستانى.

مترجم: مرحوم «سيد عباس ميرزاده اهرى »، با مقدمه دانشمند معظم آقاى «على دوانى ».

اين کتاب در 143 صفحه، به قطع جيبى در سال 1346 شمسى توسط مطبوعاتى فراهانى چاپ شده است.

5 - اسناد نهج البلاغه

تاليف: استاد «امتياز على خان عرشى ». و اين کتاب باوجود کمى اوراقش، کتاب پرفائده اى است (3). وى تنها ماخذى را که در کتابخانه(رضا) در رامبور هندوستان پيدا کرده، ضبط نموده است. مولف در اين کتاب کوچک 221مورد از خطب و نامه ها و حکم نهج البلاغه را در نسخه هاى کتابخانه مذکور با ذکرشماره جلد و صفحه نقل کرده است.

6 - کشف الستاره عن نهج البلاغه

تاليف: شيخ «احمد کاشانى » (متولد حدود1300ه).

اين کتاب شرح و ترجمه الفاظ و بيان لغات و اعراب و نکات ادبى نيست، بلکه نزديک به 20 سال مولف صفحات نهج البلاغه را ورق زده و با ترتيب الفاظ و تعيين مواضع آنها فهرست جامع و جالبى فراهم آورده که کار مراجعه کنندگان را آسانترنموده است و خصوصيات آن را «ابن يوسف » در کتابش (نهج البلاغه چيست) صفحه 36 ذکرکرده است (4).

7 - حل لغات نهج البلاغه

تاليف: «مولوى اعجاز حسين بن جعفر حسن بدايونى هندى » و در آن تنها به تفسير الفاظ نهج البلاغه پرداخته است (5).

8 - الکاشف عن الفاظ نهج البلاغه فى شروحه

تنظيم: استاد «سيد جواد مصطفوى خراسانى ». فهرست دقيق و جامعى است مانند کشف الاياتهاى قرآن که مى توان به کمک آن هر لفظى را در خود نهج البلاغه و شروح آن به آسانى پيدا کرد. مولف از ترتيب وتنظيم کشف الايات قرآن مانند: «مفتاح کنوزالقرآن »، «المرشد»، و«المعجم المفهرس » استفاده هاى فراوانى کرده ولى در عين حال از مسامحات آنها درارجاع کلمات به اصول، حتى الامکان احتراز جسته و افکار تازه و بهترى را در اين تاليف اضافه کرده است. کتاب شامل دو قسمت است: قسمت اول: تمام الفاظ نهج البلاغه را کلمه به کلمه با حروف تهجى تنظيم نموده است و قسمت دوم، جدولى است که طرزپيدا کردن هر جمله را در 16 شرح نهج البلاغه نشان داده است. مولف در اول ماه رجب سال 1378ه ق از تنظيم و تاليف آن فارغ شده و چاپ دوم آن توسط «محمد آخوندى »در سال 1395ه ق، انجام گرفته است.

9 - المعجم المفهرس لالفاظ نهج البلاغه

(به ضميمه نهج البلاغه المرقم، اللغات المشروحه، مصادر نهج البلاغه و جدول اختلاف النسخ).

تهيه و تنظيم دو تن از فضلا: «محمد دشتى » و «کاظم محمدى ». اين معجم بااصول فنى و سبک نوين تهيه و تنظيم گريده و کامل ترين و فنى ترين معجمى است که تاکنون بر نهج البلاغه نوشته شده است و به گونه اى است که با کمترين زحمت و باآسان ترين شيوه ممکن، محقق مى تواند ماده مورد نظر خود را پيدا کند و اين فهرست قابل استفاده براى عموم پژوهشگران داخلى و خارجى مى باشد و در آن حدود 45600 عنوان کلى و جزئى استخراج و براساس حروف تهجى تنظيم يافته است. اين معجم درتاريخ 1406 ه ق 1364 ه ش توسط انتشارات جامعه مدرسين در قم چاپ شده است.

10 - مدارک نهج البلاغه

تاليف: «شيخ هادى کاشف الغطاء»(متولد 1417 - 1289) (6).

وى اولين کسى است که با قلم خود از «نهج البلاغه » دفاع کرده و به تمام شبهات وسوالاتى که درباره نهج البلاغه پيدا شده، با براهين قاطع و دلائل محکم پاسخ داده است. و اين کتاب دوبار به ضميمه کتاب «مستدرک نهج البلاغه » او از صفحه 236 تا265 چاپ شده است (7).

11 - مصادر نهج البلاغه و اسانيده

تاليف: مرحوم «سيد عبدالزهرا حسينى خطيب ».

مولف همت عالى خويش را مصروف داشته و تمام ماخذ و مصادر نهج البلاغه را به ترتيب خود کتاب از 114 کتاب پيدا کرده و ذکر نموده است. تاليف اين کتاب ارزشمند درچهار جلد در سال 1395 ه ق پايان پذيرفته است و در همان سال به چاپ آن اقدام گرديده و تا سال 1405 ه ق سه بار در بيروت دارالاضواء چاپ شده است.

12 - مصادر نهج البلاغه فى مدارک نهج البلاغه

تاليف: «سيد هبه الدين حسينى شهرستانى ». کتابى است مخطوط و آن را در جلد پنجم «الدلائل والمسائل » ذکر کرده است (8).

13 - ادب الامام على و نهج البلاغه

تاليف: استاد کبير «حسين بستانه نوهنا».

و ترتيب عناوين آن چنين است:

1 - ما الذى مکن لعلى ان يکون اديبا متفوقا؟

2 - ما اثر عنه مما انتجته عبقريته.

3 - قيمه ادب الامام.

4 - التعريف بنهج البلاغه.

5 - الاوهام الحائمه حوله.

آن را مجله «الاعتدال النجفيه » در شماره چهارم سال پنجم منتشر ساخته است (9).

14 - الاراء الاجتماعيه فى نهج البلاغه

نوشته: استاد «عبدالوهاب حمود» ازاساتيد بزرگ ادبيات عرب در مصر، مقاله بديعى است پيرامون نهج البلاغه که آن رامجله «رساله الاسلام » که از «دارالتقريب بين المذاهب الاسلاميه » در «قاهره »منتشر مى شود، در شماره سوم سال سوم از صفحه 252 تا 257 چاپ کرده است و در آن به ويژگيهاى خاص امام اشاره شده است (10).

15 - نهج البلاغه و اسناد آن

نوشته: «سيد جواد مصطفوى ترقى ». مقاله تحقيقى است در 15 صفحه، که در نشريه دانشکده الهيات و معارف اسلامى مشهد، در شماره هيجدهم سال 1396 ه ق چاپ شده است.

16

 - شبهات حول نهج البلاغه

نوشته: استاد و خطيب توانا «سيد عدنان بکاء».

سلسله مقالاتى است که در چند شماره مجله «النجف الغراء» منتشر شده است (11).

17 - الالفاظ القرآنيه فى نهج البلاغه

نوشته: «سيد محمد جعفر حکيم ». بحث ارزشمندى است که در مجله «النجف الغراء» به چاپ رسيده است (12).

18 - هکذا تحدث ابوتراب

نوشته: «محمد حسن عليوى »(اخى لامى) سلسله بحثهائى است درباره نهج البلاغه که قسمت اول آن حاضر شده است (13).

19 - الامثال فى نهج البلاغه

نوشته: علامه، استاد «شيخ عبدالهادى الفضلى »(عربى).

درباره مثلهائى است که اميرمومنان على(ص) در نهج البلاغه به آنها استشهادفرموده است.قسمتى از آن در مجله «رساله الاسلام » نشريه دانشکده اصول دين بغداد چاپ شده است (14).

20 - التفسير فى نهج البلاغه

تاليف: استاد کبير «کاصد الزيدى »، در مجله «رساله الاسلام » که از دانشکده اصول الدين بغداد صادر مى شود، در شماره هاى 3 و 4 سال پنجم انتشار يافته است، و ثابت کرده است که نهج البلاغه از مهمترين مصادرتفسير قرآن مجيد است (15).

21 - رابطه نهج البلاغه و قرآن ل(ارتباط نهج البلاغه و قرآن) (فارسى).

تاليف: «سيد جواد مصطفوى » مولف کتاب «الکاشف عن الفاظ نهج البلاغه » درتهران چاپ شده و از انتشارات کنگره نهج البلاغه است.

22 - مستدرک نهج البلاغه

تاليف: «شيخ هادى بن شيخ عباس بن شيخ على بن جعفرکاشف الغطاء»، متولد 1289 يا 1287 ه صاحب کتاب «اوجز الانباء» و تاليفات ديگر. و آن در سه جزء است بدين ترتيب:(الخطب والاوامر، الکتب والوصايا، و الحکم والاداب) و جزء اول آن در سال 1354ه ق.چاپ شده است و مولف در سال 1361 بدرود حيات گفته است (16).

پى نوشتها:

1- الذريعه، ج 14، ص 144.
2- الذريعه، ج 19، ص 32 - مصادر، ج 1، ص 260.
3- مصادر نهج البلاغه، ج 2، ص 260.
4- الذريعه، ج 14، ص 114 - مصادر، ج 1، ص 258.
5- مصادر، ج 1، ص 259.
6- الذريعه، ج 20، ص 241.
7- مصادر، ج 1، ص 261.
8- مصادر، ج 1، ص 259.
9- مصادر، ج 1، ص 260.
10- مصادر، ج 1، ص 263.
11- مصادر، ج 1، ص 264 و 265.
12- مدرک قبل.
13- مدرک قبل.
14- مصادر، ج 1، ص 265.
15- مصادر، جج 1، ص 266.
16- الذريعه، ج 21، ص 6.
منبع:فصلنامه مکتب اسلام، شماره 1.