www.balaghah.net

 

تفاسير و شروح نهج البلاغه

مسلمانان براى نشر و ترويج نهج البلاغه گامهاى بلندى برداشته اند. گروهى نهج البلاغه را ـ در زمانى كه وسايل امروزى چاپ نبود ـ با خط خوانا و زيبا نوشتند و براى استفاده در دسترس ديگران قرار دادند. هم اكنون تعداد زيادى از اين نسخه هاى خطى در كتابخانه ها و موزه هاى مشهور دنيا نگهدارى مى شود و مورد استفاده محققان و نويسندگان است.

گروهى ديگر از مسلمانان به شرح و توضيح و تفسير نهج البلاغه پرداختند. آنها كتابهاى زيادى را با عنوان «شرح نهج البلاغه» نوشتند كه تعدادشان از شماره بيرون است. تعدادي از مشهورترين تفسيرهاي نهج البلاغه بدين شرح است :

 1ـ «شرح نهج البلاغة» نوشته «عزالدين ابن ابى الحديد» (در گذشته به سال 656 هجرى قمرى): اين كتاب از معروفترين و سودمندترين شرح هايى است كه دانشمندان مسلمان نوشته اند. اين شرح در مدت چهار سال نوشته شده و داراى بيست جلد است.

 2ـ «شرح نهج البلاغة» نوشته «كمال الدين ابن ميثم بحرانى»، دانشمند و فيلسوف بزرگ شيعى (در گذشته به سال 679 هجرى قمرى): اين شرح بسيار عالمانه و به زبان عربى است.

 3ـ «شرح نهج البلاغة» نوشته «مولا محمد صالح قزوينى» (از دانشمندان قرن يازدهم هجرى): اين شرح به زبان فارسى نگارش يافته و بسيار مفيد است.

 4ـ «شرح نهج البلاغة» نوشته «محمد باقر لاهيجى اصفهانى» (از دانشمندان قرن 13 هجرى قمرى): اين شرح در 2 جلد نوشته شده و به زبان فارسى است.

 5ـ «منهاج البراعة» نوشته «علّامه سيّد حبيب اللّه خوئى» (درگذشته به سال 1324 هجرى قمرى): اين شرحِ مفصل و سودمند، در 20 جلد نگارش يافته و به زبان عربى است. متأسفانه نويسنده اين كتاب، پيش از آنكه كار خود را به پايان برساند درگذشت. بقيه شرح به همت استاد حسن حسن زاده آملى و شيخ محمد باقر كمره اى تكميل گرديد.

 6ـ «شرح نهج البلاغة» نوشته استاد «شيخ محمد عبده» (درگذشته به سال 1333 هجرى قمرى): اين شرح به زبان عربى و بسيار خواندنى است. شرح استاد عبده، در زمان حياتش به چاپ رسيد و پس از درگذشت او، به همراه مطالبى كه شاگردانش و يا ساير دانشمندان بر آن افزودند، انتشار يافت.

 7ـ «فى ظلال نهج البلاغة» نوشته مرحوم استاد «شيخ محمد جواد مغنيه» (از دانشمندان معاصر): اين شرح به زبان عربى نگارش يافته و داراى 4 جلد است.

 8ـ «نهج الصباغة فى شرح نهج البلاغة» نوشته علامه محقق «حاج محمد تقى شوشترى» (از علماى معاصر)

 9ـ «ترجمه و شرح نهج البلاغه» نوشته استاد «محمد تقى جعفرى» (از دانشمندان معاصر): اين شرح به زبان فارسى است و كار نگارش آن همچنان ادامه دارد.