شرح نهج البلاغه (جعفرى) [18]
ج 18
99 و من خطبة له عليه السلام
ترجمه خطبه نود و نهم
تفسير عمومى خطبه نود و نهم
حمد و سپاس مر خداى را بآنچه كه تحقّق يافته است و طلب يارى از خدا به آنچه كه خواهد شد .
بهبود روانى و بهبود جسمانى
عامل يكم درونى محض
عامل دوم ابهامات و تاريكىهائيكه سودجويان بنام دين
حال كه چنين است ، به زينتها و نعمتهاى دنيا دل خوش نكنيد . . .
ناگواريها و سختىهاى دنيا شما را با شكست قطعى روبرو نكند .
هر مدّتى در اين دنيا پايانى دارد و هر جاندارى در اين دنيا رو به فنا است .
آيا آنهمه عوامل عبرت و تجربه از آثار گذشتگان براى ساختن « حيات معقول » آيندگان كافى نيست ؟
صحنههاى گوناگونى از زندگى انسانها كه از برابر ديدگان ما عبور مىكنند مىتوانند براى بيداران ما عينىترين واقعيّات سازنده باشند .
اگر انسان به مجموعه آغاز و انجام زندگى و مقدّمات و نتائج و علل و معلولات جاريه در موجوديّت خود در اين زندگانى آگاه شود ، هم در اشباع و برخوردارى از لذائذ و تجسيم آرزوها اصول را مراعات ميكند و هم در اداى حقوق واجبه الهى و سپاس نعمتها و احسان بيكران خداوندى .
100 و من خطبة له عليه السلام
ترجمه خطبه صدم
تفسير عمومى خطبه صدم
او است شايسته حمد و سپاس كه فضل وجودش سرتاسر هستى را فرا گرفته است .
توفيق و عنايات ربّانى
عظمت اين مربّى ( علىّ بن ابيطالب عليه السّلام ) در آنست كه براى آگاه ساختن و تعليم و تربيت مردم از خدا يارى ميجويد .
علّت استمرار شهادتين بر زبان أمير المؤمنين عليه السّلام
خداوند متعال پيامبر را براى اظهار حقّ و گويايى ذكر خود فرستاد .
از پرچم حقّ دور نشويد كه هلاك قطعى است
صفات راهنما و تفسير كننده پرچم حقّ از اينقرار است :
1 مكيث الكلام ،
افزايش عقل با كمى سخن رابطه مستقيم دارد .
2 بطىء القيام .
اركان اساسى حيات آدمى با گذر از سه نقطه جارى از زمان بنام ديروز و امروز و فردا
كار كسى كه ديروز و امروز و فردا براى حيات او اركان اساسى است ، موجى مفيد در اقيانوس ابديّتست .
3 سريع إذا قام .
آرى ، مردم دوران على عليه السّلام پس از گذشت ساليان متمادى ، برخاستند كه او را بشناسند و تسليم او گردند ، ولى دريغا كه وقت گذشته و دير شده بود .
قطعى بودن ظهور حضرت مهدى محمّد بن الحسن العسكرىّ عجّل اللّه تعالى فرجه الشّريف
خاندان عصمت ستارگان هدايت براى كشتى وجود انسانها در اقيانوس هستى مىباشند .
101 و من خطبة له عليه السلام
ترجمه خطبه صد و يكم
تفسير عمومى خطبه صد و يكم
اوست اوّل بىاوّل و آخر بىآخر
در شهادت بوحدانيّت خدا ، بايد نهان با آشكار و قلب با زبان توافق داشته باشند .
وجود خدا و وحدانيّت او منكر واقعى ندارد .
براى اشباع خودخواهى ، تا خود فروشى كه نتيجه مستقيم خودنمائى است پيش مىروند
اختلاف و خصومت با علىّ بن ابيطالب عليه السّلام يا معلول نادانى بوده است و يا خودخواهى در درجه خودپرستى .
گمراهى كه در شام عربده ميكشد و پرچم در اطراف كوفه ميزند .
اگر ناتوانان در فتنهها نابود ميشوند ، قدرتمندان نيز با داس همان فتنهها درو مىگردند .
102 و من خطبة له عليه السلام
ترجمه خطبه صد و دوم
تفسير عمومى خطبه صد و دوم
روز قيامت ، روز اجتماع همه انسانها براى بررسى حساب است .
منتفى شدن هر گونه نيك و بد نتيجه طبيعى فراموش كردن يا انكار روز قيامت
وضع كيهان در روز قيامت دگرگون مىشود .
قيامت روزى است بسيار سخت .
اى مردم ، فتنههائى مانند ظلمات شب تاريك در پيش رو است .
جهادگران در برابر آن فتنهگران ، در نزد متكبّران ، ناچيز و در روى زمين مجهول و در آسمان معروفند .
103 و من خطبة له عليه السلام
ترجمه خطبه صد و سوم
تفسير عمومى خطبه صد و سوم
دنيا را از ديد زاهدان بنگريد .
آنچه كه مربوط به حفظ هويّت اصلى حيات است نه تنها تحصيل آن منافاتى با زهد ندارد ، بلكه مسامحه در تحصيل آن كه موجب اختلال حيات ميگردد ، خلاف زهد حقيقى است كه در اسلام مطلوب است .
نوش بىنيش و قدرتى كه رو به ضعف نرود در اين دنيا وجود ندارد .
يك مسأله مهمّ درباره زيبائى و قدرت
بدون عبرت بينائى نيست و بدون انديشه عبرتى .
هر كه او آگاهتر با جانتر است .
بمنكرين الهيّات بگوئيد : هر اندازه كه آگاهى و بينائى يك انسان عالىتر باشد ، آن انسان الهىتر است .
اشيائى كه انسان با آنها ارتباطى مثبت دارد ، در موقع خزيدن از هستى به نيستى ، خيال برمىانگيزند و شگفتى در درون او بوجود مىآورند .
نخست جهت يكم را در نظر ميگيريم يعنى هستى و نيستى را .
جهت دوم در توضيح اين تفاوت ،
ادّعاى علم را از كسى كه آگاهى به خود ندارد و به اندازه و ارزش خود جاهل است باور مكنيد .
در انسان جلوههائى از صفات خدا وجود دارد ، لذا هر كه خود را شناخت پروردگارش را شناخت .
اختيارهاى چهارگانه : الهى ، فرشتهاى ، انسانى ، دون انسانى
1 اختيار الهى
2 اختيار فرشتهاى
3 اختيار انسانى
4 اختيار دون انسانى
هر اندازه رشد نفس انسانى بالاتر برود ، با شناخت عظمتهاى بيشتر و عالىتر در نفس ، خداوند سبحان را بهتر خواهد شناخت .
شناخت كمال يافتگان و قرار گرفتن در جاذبه محرّك آنان از مهمّترين عوامل خداشناسى و قرار گرفتن در جاذبه او است .
انسانى كه بحال خود رها شده است ، انحرافش از صراط مستقيم قطعى است .
زمانى فرا ميرسد كه در آن زمان مردان الهى گمنام زندگى مىكنند ، در عين حال چراغهائى فرا راه رشد و كمال انسانها مىباشند .
فقط اين انسانهاى گمنام هستند كه حيثيّت بشرى را حفظ ميكنند و در راه اعتلاى آن ، بدون اينكه سر و صدائى براه بيندازند از همه دنيا ميگذرند .
زمانى فرا ميرسد كه جوامع از اسلام تهى مىگردند .
آنچه كه از اسلام در جوامع از بين ميرود چيست ؟
قسمت يكم ، اصول و عقائد عقلى آن است كه متّكى به فطرت خالص و پاك انسانى است .
قسمت دوم ، آن دسته از احكام است كه بازگو كننده ضرورتهاى زندگى فردى و اجتماعى بشر بوده
قسمت سوم ، آن احكام و تكاليفى است كه به گذشت از لذائذ و تحمّل زحمات و حتّى به فداكاريها و گذشت از جان نيز نيازمند است
104 و من خطبة له عليه السلام
ترجمه خطبه صد و چهارم
تفسير عمومى خطبه صد و چهارم
تلاش شديد پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله در راه ايصال انسانها به رشد و كمال
علىّ عليه السّلام حدّ اعلاى تلاش و تكاپو را در ريشه كن كردن جاهليّت و خودكامگىها از جامعه انجام داده است .
من همان علىّ بن ابيطالبم كه با كمال تجاهل كه درباره من ميورزيد ، بخوبى ميتوانيد مرا بشناسيد ، بدانيد تا جان در بدن دارم با قدرتى كه از خدا در اختيار دارم باطل را شكافته حقّ را از پهلوى باطل بيرون خواهم آورد .
ميدانم حقّ طلبى من شما را بزحمت خواهد انداخت ، ولى آنگاه كه رحمت حقّ را مشاهده كرديد ، عظمت حقّ را دريافته و آرزو خوا هيد كرد كه ايكاش همه لحظات عمر را در رنج و شكنجه حقّ طلبى ، حقّ يابى و حقّ پذيرى سپرى مىكرديد .
105 و من خطبة له عليه السلام
الرسول الكريم
بنو امية
ترجمه خطبه صد و پنجم
درباره بنى اميّه
تفسير عمومى خطبه صد و پنجم
پيامبر اسلام براى همه انسانها شاهد و بشارت دهنده و تهديد كننده مبعوث شده است .
بنى اميّه خودكامه چه بهرهاى از اين دنيا و رياستش گرفتند ؟
بنى اميّه با شايستگى مقام زمامدارى را اشغال ننمودند ، بلكه از زمينه خالى و بى مانع بهره بردارى كردند .
آنجا كه خدا خونخواهى كند ، نه نيازى به شاهد دارد و نه محكوم توانائى فرار .
اى بنى اميّه ، بشنويد يا نشنويد ، بزودى دنيا و رياست بىاساس آنرا با كمال ذلّت و خوارى از دست خواهيد داد .
پند مردم :
مشعلى از فروغ سخنان واعظانى كه خود عامل بوعظ خويشتن هستند فرا راه خود بگيريد .
سؤال يعنى چه ؟
1 چه عواملى باعث پيدايش سؤال مىشود ؟
براى كسى كه سؤالى مطرح نيست ، معرفتى مطرح نيست .
معلّمان و مربّيان بايد متعلّمان و متربّيان را با ضرورت و شايستگى سؤال آشنا بسازند .
امّا كو صاحبنظران ؟
طرح صحيح سؤال اساسىترين عامل تسهيل جواب است .
لذا پاسخ يك سؤال هنگامى مىتواند بمنطق واقعى خود برسد كه موضوع و انگيزه سؤال كاملا روشن شود .
يك سؤال و پاسخهاى متعدّد
سؤالهاى غير منطقى
قسم يكم نارسائى معلومات و قدرت انديشه براى درك پاسخ سؤال
قسم دوم محدوديّت معلومات و نيروهاى مغزى انسانها بطور عموم
قسم سوم
يكى از مقدّسترين حالات روحى انسان موقعى بروز مىكند كه در آن هنگام كه پاسخ سؤالى را كه نميداند ، سكوت كند ، و مقدّستر از آن اينست كه به سكوت محض قناعت نورزد و با كمال شجاعت و صراحت بگويد : « من نميدانم » و با احساس عظمتى كه درباره واقعيّات و لزوم آشنائى با آنها دارد ، بهمين « نميدانم » هم قناعت نكند و حركت خود را ادامه دهد و در رديف جويندگان و سؤال كنندگان درباره واقعيّتى كه نميداند قرار گيرد .
اگر در مسير شناخت واقعيّات در حركتيد ، گذر شما به روشنائىها و تاريكىها خواهد افتاد ، متوجّه باشيد بدون علّت روشنائىها را با تاريكيها مشوّش و تاريك مسازيد .
هرگز در آن صدد نباشيم كه براى حفظ موقعيّت خود و يا بجهت وحشت از روياروئى با حقائق جديد ، پاسخ سؤال را چنان ابهام آميز و درهم و برهم كنيم كه مغز سؤال كننده را بپيچانيم .
در حقايق عالى هستى و اصول بنيادين حيات ، سراغ دانايان وارسته از آلودگىها را بگيريم ، چه بسا كه بدون اينكه شما مسأله را مطرح كنيد ، با وضع روحى و گفتار مستند به روش ماوراى طبيعى شخصيّتشان ، مسأله شما را حلّ و فصل نمايند .
دخالت چگونگى وضع محيط و اجتماع در بروز سؤالات و پاسخهاى آنها
يكى از اساسىترين مختص هوى پرستى بار كردن هلاكت بر دوش و منتقل كردن آن از موقعيّتى بموقعيّتى ديگر است .
درد و رنج خود را براى كسى بازگو كنيد كه كارى از وى ساخته شود .
وظائف امام كه بايد در نهايت جدّيّت آنها را انجام بدهد و مقام علمى ائمّه معصومين عليهم السّلام
1 ابلاغ در موعظه .
2 نهايت كوشش در خيرخواهى .
3 احياى سنّت .
4 اقامه حدود بر مستحقّان آنها .
5 اخراج سهمها و رساندن آنها به صاحبانش .
پيش از آنكه علم از روييدن باز بايستد و پيش از آنكه از ارتباط با منابع صحيح علم محروم گشته و بخويشتن مشغول شويد ، به فراگيرى علم پيشدستى كنيد .
پيكان به تير جا كند آنگاه بر نشان
106 و من خطبة له عليه السلام
دين الاسلام
ترجمه خطبه صد و ششم
تفسير عمومى خطبه صد و ششم
اسلام آن دين جاودانى است كه همه قوانينش قابل پذيرش و عمل و اركانش محكمتر و با عظمتتر از آن است كه دست تخريب ويرانگران به آن برسد .
استناد مختصّات وارده در جملات امير المؤمنين عليه السّلام به اسلام قطعى است .
فهم برين و مختصّات آن
تدبّر و علامت شناسى و بينائى و عبرت اندوزى و نجات و آرامش و راحت و نگهدارنده از حوادث ويرانگر ، صفات عاليهاى است كه اسلام به انسان مسلم مىدهد .
چون اسلام داراى چنين مختصّاتست ، لذا باعث بوجود آمدن فهم برين و برهان روشن و نور و مغز فعّال مىباشد .
آن برگزيده خداوندى و مبعوث براى اتمام نعمت و رحمت عالميان فروغى الهى را براى عاشقان برافروخت .
بار پروردگارا ، در برابر تكاپوها و فداكارىهاى بيحدّ و كران كه پيامبر تو در ارشاد و توجيه بندگان تو بسوى خيرات و كمالات انجام داد ، او را از همه كمالات و خيرات برخوردار بفرما .
مطلب يكم ، محتويات خود جملات دعا است
مطلب دوم در حالت دعا و نيايش
چرا كرامت خداوندى را ناديده مىگيريد و خود را ذليل مىكنيد ؟
فهرست مطالب
فهرست آيات
فهرست روايات
فهرست نامها
فهرست مأخذ
فهرست اقوام و قبايل
فهرست مكانها